గణేశ్ ఉత్సవాలను ప్రజా పండుగగా మార్చిన బాల గంగాధర్ తిలక్

భారతదేశంలో గణేశుడి ఆరాధనకు శతాబ్దాల చరిత్ర ఉంది. అయితే 1890లలో, ముఖ్యంగా 1893 ప్రాంతంలో మహారాష్ట్రలో గణేశ్ చతుర్థి వేడుకలకు సార్వజనిక రూపం రావడంలో బాల గంగాధర్ తిలక్ కీలక పాత్ర పోషించారు. అప్పటివరకు ప్రధానంగా ఇళ్లలో జరిగే పూజా కార్యక్రమంగా ఉన్న గణేశ్ ఉత్సవాలను ప్రజలంతా కలిసి నిర్వహించే ‘సార్వజనిక గణేశోత్సవం’గా విస్తరించేందుకు ఆయన కృషి చేశారు.

ప్రజలను ఒకచోట చేర్చి సామాజిక ఐక్యతను పెంపొందించడంతో పాటు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, ప్రసంగాలు, పాటలు, సామూహిక వేడుకల ద్వారా జాతీయ చైతన్యాన్ని పెంచడం తిలక్ లక్ష్యాల్లో భాగంగా నిలిచింది. బ్రిటిష్ పాలనలో రాజకీయ సమావేశాలపై ఆంక్షలు ఉన్న సమయంలో గణేశ్ ఉత్సవాలు ప్రజా సమీకరణకు ఒక వేదికగా మారాయి. ఈ విధంగా మహారాష్ట్రలో ప్రారంభమైన సార్వజనిక గణేశోత్సవం తరువాత విస్తృత ప్రజా ఉత్సవంగా రూపుదిద్దుకుంది.